Câu hỏi này xuất hiện trong gần như mọi cuộc họp về việc bỏ chai nhựa: đổi sang chai thủy tinh tái chiết thì có ảnh hưởng đến hạng sao không. Người đặt câu hỏi thường không chờ câu trả lời "không", họ chữ một căn cứ. Bài này đi theo đúng thứ tự đó: tiêu chuẩn xếp hạng sao hiện hành đang nói gì, nói đến đâu, chỗ nào tôi không dám kết luận thay bạn, và bạn nên đối chiếu với ai để chốt.
Khung tiêu chuẩn: bốn nhóm tiêu chí, không phải một danh mục đồ vật
Tiêu chuẩn quốc gia về xếp hạng khách sạn là TCVN 4391:2015. Theo bản tổng hợp tiêu chí xếp hạng sao khách sạn của LuatVietnam, tiêu chuẩn này được tổ chức theo bốn nhóm lớn:
- Vị trí và kiến trúc: khả năng tiếp cận, cảnh quan, môi trường đảm bảo vệ sinh và an toàn, bố trí khu dịch vụ hợp lý.
- Trang thiết bị, tiện nghi: đầy đủ, hoạt động tốt và phù hợp với từng hạng, bao gồm hệ thống điện có điện dự phòng, hệ thống nước sạch, nước chữa cháy và thoát nước.
- Người quản lý và nhân viên: đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ, ngoại ngữ, tin học, sức khỏe được kiểm tra định kỳ, trang phục đúng quy định.
- An ninh, an toàn, bảo vệ môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm.
Nhìn vào cấu trúc này là đã thấy điều quan trọng đầu tiên: tiêu chuẩn đánh giá theo mức độ đầy đủ và phù hợp của tiện nghi, không phải theo tên thương hiệu hay vật liệu bao bì của một món đồ cụ thể. Đây là điểm tựa đầu tiên của câu trả lời.
Về thẩm quyền, nguồn nói trên cho biết cấp quản lý du lịch trung ương thẩm định khách sạn 4 và 5 sao, còn cơ quan chuyên môn về du lịch cấp tỉnh thẩm định khách sạn 1, 2 và 3 sao. Việc đăng ký xếp hạng là tự nguyện, nhưng khách sạn chỉ được dùng "sao" để quảng cáo sau khi được công nhận hạng. Hồ sơ gồm đơn đề nghị, bản tự đánh giá chất lượng, danh sách người quản lý và nhân viên, bản sao văn bằng chứng chỉ.
Bản tự đánh giá là chi tiết ít người để ý nhưng rất có ích cho bạn: chính khách sạn mô tả dịch vụ của mình trước, rồi đoàn thẩm định đối chiếu. Nghĩa là bạn có không gian để trình bày một lựa chọn thay thế, thay vì chờ đoàn tự suy diễn.
Nước uống miễn phí trong phòng: chỗ tôi không khẳng định
Nói thật là tốt hơn nói cho đẹp. Nguồn tôi đọc được không nêu cụ thể việc nước uống miễn phí trong phòng là tiêu chí bắt buộc ở hạng sao nào, số lượng bao nhiêu, hay cách chấm điểm ra sao. Bản tổng hợp tiêu chí mà tôi tham chiếu chỉ dừng ở bốn nhóm tiêu chí chung, không đi vào bảng kiểm tiện nghi phòng ngủ theo từng hạng.
Vì vậy tôi không nêu số chai tối thiểu, không nêu dung tích quy định, không nêu điểm cộng cụ thể. Những con số đó có trên vài diễn đàn nghề nhưng tôi không xác minh được, và đưa một con số đã bịa vào một tờ trình nội bộ là rủi ro không đáng nhận.
Việc cần làm thay vì đoán: yêu cầu bản tiêu chuẩn TCVN 4391:2015 đầy đủ cùng bộ tiêu chí thẩm định hiện hành, và đặt câu hỏi trực tiếp với Sở Du lịch hoặc cơ quan chuyên môn về du lịch tại địa phương, ở Quảng Ninh, Hải Phòng hay Hà Nội thì đều có đầu mối. Một email hỏi rõ "việc thay chai nhựa dùng một lần bằng chai thủy tinh tái sử dụng có ảnh hưởng tới đánh giá tiêu chí tiện nghi phòng ngủ hay không" rẻ hơn rất nhiều so với việc đoán sai rồi phải làm lại.
Nhưng có mấy điều suy ra được từ chính cấu trúc tiêu chuẩn
Không biết con số không có nghĩa là không suy luận được gì. Ba điểm sau dựa trên chính cách tiêu chuẩn được viết:
Một, tiêu chí nói về tiện nghi, không nói về vật liệu bao bì
Nhóm trang thiết bị, tiện nghi đòi hỏi sự đầy đủ, hoạt động tốt và phù hợp với hạng. Một chai thủy tinh 330ml đặt sẵn trong phòng, sạch, đủ số lượng, có nguồn gốc và hồ sơ chất lượng rõ ràng, thỏa mãn đúng cái tiêu chí đòi: khách có nước uống an toàn trong phòng. Việc vỏ chai là thủy tinh hay PET không phải điều tiêu chí quan tâm. Cách so sánh các mô hình nước uống trong phòng theo trải nghiệm và chi phí, chứ không theo bao bì, gần với tinh thần của tiêu chuẩn hơn.
Hai, có hẳn một nhóm tiêu chí về bảo vệ môi trường
Đây là chỗ thường bị bỏ qua. Bảo vệ môi trường nằm cùng nhóm với an ninh, an toàn và vệ sinh an toàn thực phẩm. Một hệ thống nước uống không phát sinh rác nhựa dùng một lần là một dữ kiện tích cực để đưa vào bản tự đánh giá, kèm số liệu khối lượng rác giảm được hàng tháng. Chính vì vậy nhiều cơ sở gắn việc này vào hồ sơ ESG và chứng nhận xanh đang theo đuổi, làm một lần dùng cho nhiều bộ hồ sơ.
Ba, vệ sinh an toàn thực phẩm là chỗ thực sự có rủi ro
Nếu có chỗ nào đáng lo khi chuyển đổi thì là chỗ này, không phải chỗ "sao". Đoàn thẩm định và đoàn kiểm tra an toàn thực phẩm đều có thể hỏi: nước này của ai, có hồ sơ chất lượng không, chai được rửa ở đâu và bằng quy trình nào. Một mô hình tái chiết mà khách sạn không trả lời được những câu đó là rủi ro thật. Đó lúc phải có trong tay tài liệu về quy trình vệ sinh và tiệt trùng chai thủy tinh, hồ sơ ISO 22000 của nhà sản xuất nước đóng chai, và bộ giấy tờ theo QCVN 6-1:2010/BYT. Không phải vì đoàn chắc chắn sẽ hỏi, mà vì nếu hỏi thì không có gì để phải tìm.
Ba hiểu lầm phổ biến
Hiểu lầm thứ nhất: phải là nước thương hiệu lớn mới đủ chuẩn cho khách sạn 5 sao. Tiêu chuẩn không chỉ định thương hiệu. Nhiều khách sạn cao cấp trên thế giới dùng nước đóng chai riêng, ở Việt Nam điều này cũng đang diễn ra. Báo Tuổi Trẻ đã đưa tin về việc khách sạn Việt chuyển sang dùng chai thủy tinh như một hướng xanh hóa.
Hiểu lầm thứ hai: chai không có nhãn giấy thì "không chính thức". Nhãn bắt buộc có thể thể hiện bằng nhiều cách, bao gồm khắc laser UV trực tiếp trên thân chai. Ranh giới giữa nhận diện thương hiệu và thông tin bắt buộc được bàn kỹ trong bài về quy định ghi nhãn chai nước phục vụ trong khách sạn.
Hiểu lầm thứ ba: đoàn thẩm định đếm số chai nhựa. Điều đáng chú ý lại theo chiều ngược: áp lực pháp lý đầu tiên không đến từ ngành du lịch mà từ pháp luật môi trường, cụ thể là lộ trình hạn chế và cấm nhựa dùng một lần tới năm 2030. Báo Tuổi Trẻ cũng đã ghi nhận xu hướng du lịch hướng đến không rác thải nhựa.
Điểm bất lợi, nói thẳng
Chai thủy tinh không tự động làm đẹp hồ sơ thẩm định, và ở một vài điểm nó làm việc vận hành khó hơn.
Chai thủy tinh nặng hơn, có thể vỡ, và bộ phận buồng phòng phải được hướng dẫn lại. Trong khu vực hồ bơ, sân tắm nắng hoặc khu trẻ em, thủy tinh có thể bị nội quy an toàn của chính khách sạn cấm, và đó là quy định đúng, không nên phá vỡ để chạy theo mục tiêu giảm nhựa. Ở những khu vực đó câu trả lời thường là trạm rót nước hoặc ly, không phải chai.
Thêm nữa, nếu khách sạn chuyển đổi nhưng không đủ chai luân chuyển, dẫn đến có phòng thiếu nước vào giờ cao điểm, thì đó mới thật sự là rủi ro cho tiêu chí tiện nghi. Thiếu nước là vấn đề, vật liệu chai không phải vấn đề. Vì vậy con số cần tính đúng ngay từ đầu là lượng chai tồn tại hệ thống, không phải đơn giá một chai. Bài chi phí thật của nước uống trong phòng và lộ trình 90 ngày chuyển đổi đều đặt đúng phép tính này lên đầu.
Cách trình bày trong bản tự đánh giá
Nếu đã chuyển đổi, hãy viết nó thành một mục chủ động thay vì để đoàn phát hiện. Một đoạn ngắn là đủ: loại nước, nguồn, dung tích, số chai mỗi phòng mỗi ngày, hồ sơ chất lượng, quy trình vệ sinh chai, và khối lượng rác nhựa giảm được. Kèm thêm phần trải nghiệm khách hàng cao cấp nếu bạn muốn lập luận mạnh hơn về mặt thương mại.
Đừng quên các khu vực ngoài phòng ngủ. Nước uống cho phòng họp và sự kiện thường là nơi phát sinh nhiều chai nhựa nhất tính theo đầu khách, và khu spa, wellness là nơi chất lượng cảm nhận của chai thủy tinh được khách nhận ra rõ nhất. Một chương trình khách sạn không nhựa làm từng khu vực sẽ dễ bảo vệ hơn là làm đại trà rồi bỏ dở.
Muốn xem chai thủy tinh 330ml và 500ml khắc laser của Yên Tử Montane hay cần bộ hồ sơ chất lượng để đưa vào bản tự đánh giá, bạn có thể liên hệ hotline +84 906 150 392 hoặc email info@future-group.vn. Riêng phần tiêu chí hạng sao, vẫn nên đối chiếu với cơ quan quản lý du lịch địa phương trước khi kết luận.