Việt Nam có một lộ trình quốc gia về nhựa dùng một lần, nhưng mức độ thực thi lại do từng địa phương quyết định, và khoảng cách giữa các địa phương hiện rất lớn. Có nơi đã tạm dừng hoạt động của một phương tiện vì vi phạm, có nơi mới ở mức vận động. Bài này là bài phân tích thị trường và pháp lý, không phải bài chào dịch vụ.

Nền pháp lý quốc gia: mốc đã có, trách nhiệm triển khai ở cấp tỉnh

Điều 64 Nghị định 08/2022/NĐ-CP đặt hai mốc đáng chú ý với ngành lưu trú. Sau năm 2025, trung tâm thương mại, siêu thị, khách sạn và khu du lịch không được lưu hành, sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và bao bì nhựa khó phân hủy sinh học. Sau ngày 31/12/2030, dừng sản xuất và nhập khẩu các nhóm sản phẩm đó cùng sản phẩm chứa vi nhựa.

Điểm then chốt mà nhiều cơ sở bỏ qua: điều này không đặt chế tài trực tiếp lên khách sạn, mà giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành quy định và tổ chức triển khai trên địa bàn. Nghĩa là mức độ bạn thực sự bị kiểm tra phụ thuộc vào tỉnh bạn đang hoạt động, không phụ thuộc vào Nghị định. Phân tích đầy đủ các mốc nằm ở bài lộ trình cấm nhựa dùng một lần đến 2030 và nghĩa vụ của khách sạn. Song song là cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu, hoàn thiện với Nghị định 110/2026/NĐ-CP, tác động vào giá bao bì rồi chảy vào giá mua, chi tiết ở bài EPR Nghị định 110/2026 và bao bì nhựa trong khách sạn.

Quảng Ninh và vịnh Hạ Long: nơi duy nhất đã xử lý thật

Từ năm 2019, tàu du lịch, nhà hàng nổi và đơn vị kinh doanh dịch vụ trên vịnh Hạ Long phải cam kết không sử dụng, không cung cấp và không cho khách mang theo sản phẩm nhựa dùng một lần. Điều làm Quảng Ninh khác các tỉnh còn lại là cam kết đó được kiểm tra và có hậu quả. Tháng 5 năm 2025, một tàu du lịch bị phát hiện để khách dùng cốc, ống hút và túi nilon tại khu vực hang Luồn, và Ban Quản lý vịnh Hạ Long tạm dừng hợp đồng neo đậu và hoạt động của tàu trong bảy ngày.

Bảy ngày không hoạt động vào tháng 5 có sức nặng với chủ tàu lớn hơn phần lớn mức phạt hành chính. Báo Tuổi Trẻ gọi cách làm này là Hạ Long kiên quyết với rác thải nhựa, đồng thời nhận định Sầm Sơn, Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu và Phú Quốc chưa nơi nào làm chặt được như vậy. Bài học cho vận hành: ở Quảng Ninh, rủi ro không còn là bị phê bình mà là mất ngày khai thác. Cách các đội tàu chuyển đổi nằm ở bài tàu du lịch và du thuyền Hạ Long thay chai nhựa, phần khách sạn trên bờ ở bài nước uống cho khách sạn Hạ Long không dùng nhựa một lần.

Cát Bà, Hải Phòng: có quy chế riêng, thực thi đang hình thành

Hải Phòng đã ban hành Quyết định 253/2025/QĐ-UBND về quy chế quản lý hoạt động du lịch trên quần đảo Cát Bà, trong đó siết sản phẩm nhựa dùng một lần tại cơ sở lưu trú, cơ sở dịch vụ và phương tiện chở khách. Về văn bản, Cát Bà đã vào nhóm có quy chế riêng. Về thực thi, chưa có vụ việc công khai ở mức như vịnh Hạ Long, nên hợp lý nhất là coi Cát Bà là địa bàn đang chuyển từ văn bản sang kiểm tra. Điều đáng chuẩn bị không phải là đợi xem có bị kiểm tra hay không, mà là thời gian cần để đổi mô hình, vì một chuỗi cung ứng nước uống không đổi trong một tuần. Đặc thù vận hành của đảo nằm ở bài nước đóng chai cho khách sạn và tàu lưu trú ở Cát Bà.

Phú Quốc: mục tiêu rõ, quy mô vấn đề lớn

Theo Bộ Công Thương, Phú Quốc phấn đấu trở thành đô thị không còn rác thải nhựa trong thiên nhiên vào năm 2030. Kế hoạch quản lý rác thải nhựa đại dương của địa phương đặt chỉ tiêu cụ thể: cấm hoàn toàn sản phẩm nhựa dùng một lần tại khu du lịch và dịch vụ ven biển cùng hộ kinh doanh ở chợ đêm, yêu cầu tàu chở khách mang rác về bờ, giảm một nửa lượng rác nhựa thất thoát ra biển, và đưa 80% các phân khu trong khu bảo tồn biển Phú Quốc về trạng thái không có rác thải nhựa. Theo ước tính của WWF Việt Nam được dẫn trong bài, mỗi năm có hơn 1.000 tấn rác thải nhựa đi vào môi trường ở Phú Quốc.

Khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế là phần đáng để ý nhất. Bài trên Thiên nhiên và Môi trường về giảm rác thải nhựa trong phát triển du lịch tại Phú Quốc cho thấy việc giảm nhựa ở đảo gắn chặt với năng lực thu gom và xử lý tại chỗ, không chỉ với ý thức của cơ sở. Nói cách khác, một khách sạn ở Phú Quốc muốn bỏ nhựa cần một chuỗi cung ứng thay thế tồn tại tại địa phương, và đó là điều kiện khó hơn cam kết.

Côn Đảo, Hội An, Đà Nẵng: ba mức khác nhau

• Côn Đảo: du lịch và dịch vụ chiếm khoảng 90% doanh thu kinh tế của địa phương theo bài trên Tuổi Trẻ, nên áp lực bảo vệ hình ảnh rất cao, trong khi hạ tầng xử lý rác trên đảo lại hạn chế. Giảm nhựa ở đây mang tính sống còn với sản phẩm du lịch, không chỉ là tuân thủ.
• Hội An: đi theo hướng vận động và xây dựng mô hình điểm hơn là chế tài. Báo chí đã dẫn ví dụ một resort ở Hội An bỏ toàn bộ nhựa dùng một lần, dùng nước chai thủy tinh và lắp trạm rót cho khách, nhưng cũng nhận định phần lớn nỗ lực xanh vẫn ở mức khuyến khích, chưa có cơ chế ưu đãi cụ thể. Chúng tôi tổng hợp các trường hợp này ở bài khách sạn Việt bỏ chai nhựa.
• Đà Nẵng: quy mô đô thị lớn, nhiều khách sạn cao cấp và khối MICE, hạ tầng tốt hơn các đảo, nhưng chưa siết tới mức Quảng Ninh. Đây là địa bàn mà thay đổi, nếu xảy ra, sẽ xảy ra nhanh vì chuỗi cung ứng tại chỗ đủ dày.

Xin nói rõ: phần trên là phân tích bối cảnh thị trường và pháp lý. Yên Tử Montane không giao và không thu hồi chai ở Phú Quốc, Côn Đảo, Hội An, Đà Nẵng hay Nha Trang, và chúng tôi không đề nghị dịch vụ ở các địa bàn đó.

Vì sao một chuỗi nên chuẩn hóa trước khi từng tỉnh ra quy định riêng

Lộ trình quốc gia đã có, và từng tỉnh sẽ lần lượt ban hành quy chế riêng với nội dung không giống nhau. Một chuỗi nhiều tỉnh vì thế có hai lựa chọn. Chờ, rồi xử lý từng tỉnh khi tỉnh đó ra quy định: tiết kiệm trong ngắn hạn nhưng đẩy chi phí về sau, vì mỗi lần chỉ có vài tháng để đổi nhà cung cấp, đổi quy cách, đào tạo lại nhân viên buồng và bàn. Làm gấp thì đắt và chất lượng không đồng đều.

Hoặc chuẩn hóa chủ động: định nghĩa một tiêu chuẩn nước uống chung cho toàn chuỗi, dung tích thống nhất, cách ghi nhãn thống nhất, rồi để từng cơ sở tìm nhà cung cấp đáp ứng tiêu chuẩn đó tại địa phương mình. Cách này đắt hơn năm đầu và rẻ hơn về sau, đồng thời cho ra hồ sơ môi trường nhất quán khi xin chứng nhận, tham khảo bài ESG và chứng nhận xanh cho khách sạn. Phần ghi nhãn, thứ rất dễ bị bỏ sót khi đổi sang chai khắc trực tiếp, nằm ở bài ghi nhãn chai nước trong khách sạn và quy định nhãn hàng hóa. Khi so các phương án, hai bài nên đọc cùng nhau là chai thủy tinh so với chai nhựa PET và khủng hoảng nhựa và bao bì tuần hoàn, còn cách triển khai theo giai đoạn ở bài lộ trình 90 ngày để khách sạn bỏ nhựa dùng một lần.

Điểm bất lợi của mô hình chai thủy tinh tái chiết trong bối cảnh toàn quốc

Mô hình tái chiết không phải giải pháp phổ quát, vì nó phụ thuộc vào khoảng cách. Chai thủy tinh nặng, và mô hình này chở trọng lượng đó hai chiều cho mỗi vòng quay. Khi bán kính giữa xưởng và cơ sở vượt một ngưỡng nhất định, chi phí vận chuyển và phát thải vận tải ăn hết lợi ích của việc tái sử dụng. Cơ chế vòng quay nằm ở bài logistics chai tuần hoàn cho khách sạn. Hệ quả thẳng thắn: chở chai thủy tinh từ miền Bắc xuống Phú Quốc hay Côn Đảo là một ý tưởng tồi, cả về chi phí và về môi trường.

Kết luận và ranh giới của chúng tôi

Yên Tử Montane vận hành mô hình giao và thu hồi chai thủy tinh tái chiết ở Hạ Long, Quảng Ninh, Hải Phòng, Hà Nội và vùng lân cận miền Bắc, vì mô hình thu hồi chỉ có nghĩa khi khoảng cách cho phép. Quy cách chai 330ml và 500ml khắc laser UV nằm ở trang sản phẩm.

Nếu cơ sở của bạn ở Phú Quốc, Côn Đảo, Đà Nẵng, Hội An, Nha Trang hay bất kỳ địa bàn nào ngoài miền Bắc, lời khuyên của chúng tôi là tìm nhà cung cấp tái chiết tại chỗ, hoặc kết hợp trạm rót và bình lọc tại nguồn, thay vì tìm nhà cung cấp ở xa. Tiêu chí thẩm định một nhà cung cấp tại chỗ nằm ở bài thẩm định nhà cung cấp nước đóng chai cho khách sạn, và nếu cơ sở của bạn nhỏ thì nên đọc bài homestay và boutique hotel nhỏ có nên dùng chai tái chiết trước. Nếu bạn hoạt động trong vùng miền Bắc, trang liên hệ là nơi để lại thông tin.